Akuikultura-instalazio batek inguruko ekosistema alda dezake. Materia organikoaren metaketak uraren eta sedimentuen kalitatean eragin dezake, eta, denborarekin, itsas hondoan bizi diren organismoen komunitateetan aldaketak eragin. Baina gauza bera gertatzen al da jarduera itsas zabalean egiten denean?
Gipuzkoako Foru Aldundiaren Gipuzkoako Zientzia, Teknologia eta Berrikuntza Sarearen Programaren laguntza duen FATUNAMON proiektuak galdera horri erantzun nahi izan dio. Horretarako, Itsas Balfegó aztertu du, Gipuzkoako kostaldearen parean dagoen hegalaburra gizentzeko instalazioa. Helburua zen instalazioaren inguruan zer gertatzen ari zen jakitea funtzionamenduaren lehen urtean, eta ingurumen-DNA (eDNA) balizko alterazioak detektatzeko erabil zitekeen egiaztatzea.
Ideiaren abiapuntua sinplea da: izaki bizidun guztiek material genetikoaren arrasto txikiak uzten dituzte ingurunean. Uretan edo sedimentuetan dagoen DNA hori aztertuta, eremu bateko komunitate biologikoei buruzko informazioa lor daiteke, organismo guztiak mikroskopioz banan-banan identifikatu beharrik gabe.
FATUNAMON proiektuan, informazio genetiko hori uraren zirkulazioa simulatzen duten eredu ozeanografikoekin uztartu zen. Horrela, ikertzaileek hobeto interpretatu ahal izan zuten instalazioaren inguruan gertatzen ari zena, eta sedimentuen ingurumen-egoera ebaluatu.
Azterketa guztiek ondorio bera iradoki zuten: funtzionamenduaren lehen urtean, Itsas Balfegóren jarduerak ingurumen-inpaktu oso txikia izan zuen. Instalaziotik hurbil zeuden sedimentuen ingurumen-kalitatea bat zetorren eremuko baldintza naturalekin, eta emaitzak bat etorri ziren itsas hondoan bizi diren makroornogabe bentikoen ohiko ingurumen-jarraipenaren bidez lortutakoekin.
Proiektuak erakutsi zuen, halaber, DNAn oinarritutako adierazle mikrobianoak erabil daitezkeela itsas zabalean hegalaburra gizentzeko instalazioen ingurumen-jarraipena egiteko. Adierazle horiek ikerketan bertan sortutako datuekin eta izokin-akuikulturatik jasotako informazioarekin garatu ziren.
Emaitza positiboa da, baina oraindik ez da behin betikoa. Aztertutako aldian, ekoizpen-maila datozen urteetarako aurreikusitakoa baino txikiagoa izan zen. Jarduera handitzen denean, azterketak errepikatu beharko dira, egoerak bere horretan jarraitzen duen egiaztatzeko.
FATUNAMONen garrantzia instalazio jakin horri buruz erakusten duenetik harago doa. Ingurumen-DNA offshore akuikulturaren ingurumen-jarraipenerako tresna gisa erabiltzeko bidea ere irekitzen du, sektoreari eta administrazioei ekosisteman zer gertatzen ari den jakiteko modu berri bat eskainiz.
