Itsasoan zenbat arrain dauden kalkulatzea arrantza-ebaluazioaren galdera konplexu eta garrantzitsuenetako bat da oraindik ere. Pelagiko txikien kasuan, hala nola antxoaren kasuan, zailtasun hori are handiagoa da: denboran eta espazioan oso aldakorra den biomasa dute, eta ingurumen-baldintzen mendekotasun handia dute. Hala ere, itsas ekosistemetan duten funtsezko eginkizuna eta duten garrantzi ekonomiko handia direla eta, baliabide horien biomasa zehaztasunez estimatzea ezinbestekoa da arrantza-kudeaketa jasangarria bermatzeko.
Hamarkadaz geroztik, arraste-arrantzekin konbinatutako metodo akustikoak izan dira pelagiko txikien ugaritasuna estimatzeko erreferentziazko tresna. Metodo horiek datu sendoak ematen dituzte, estandarizatuta daude eta eremu zabalak aztertzeko aukera ematen dute. Hala ere, arrantza-sareak ez dira sakonera guztietara iristen, eta zenbait arrain espeziek sareak saihesten dituzte; horrenbestez, harrapaketen bidez ezin da akustikoki detektatutako guztia baliozkotu, eta ez da beti zehaztasunez karakterizatzen benetan uretan dagoena. Testuinguru horretan, bai Europako Batzordean bai ICESen esparruan, gero eta interes handiagoa dago laginketa-ahalegina optimizatzeko eta kanpainen inpaktua murrizteko aukera emango duten ikuspegi osagarriak aztertzeko.
Ingurumeneko DNA: ozeanoa behatzeko modu berri bat
Azken urteotan, ingurumeneko DNAk (eDNAk, ingelesezko siglen arabera), hau da, ingurumen-laginetatik —adibidez, itsasoko uretatik— jasotako DNAk, bide berri bat ireki du ozeanoa modu ez-inbaditzailean eta logistikoki errazagoan behatzeko. Orain arte, galdera nagusia izan da ea eDNA erabil zitekeen arrainen dibertsitatea eta ugaritasuna monitorizatzeko; hainbat ikerketak baieztatu dute hori posible dela. Beraz, gaur egungo erronka ez da haren erabilgarritasuna frogatzea, baizik eta datu horiek arrantza-ebaluazioko prozesuetan modu zorrotz eta fidagarrian nola integratu zehaztea, itsas baliabideen kudeaketa jasangarrirako benetako balio erantsia dutela bermatzeko.
eDNA metodo tradizionalen ordezko oso edo partzial gisa erabiltzeko bidean, lehen urrats logikoa modu gradual eta seguruan aurrera egitea da: eDNAren analisiarekin lortutako informazioa jada sendotuta dauden tresnekin, hala nola akustikarekin, lortutakoarekin osatzea.
AZTIn urteak daramatzagu ildo horretan lanean, eta duela gutxi zehaztu dugu nola konbinatu datu akustikoak eta eDNAren datuak Bizkaiko golkoan Europako antxoaren (Engraulis encrasicolus) biomasa estimatzeko. Lan honen emaitzak berriki argitaratu dira ICES Journal of Marine Science aldizkarian.
Errealitate biologiko beraren bi ikuspegi
Bai akustikak bai eDNAk ugaritasunaren zeharkako neurriak ematen dituzte. Akustika arrain-bankuek islatutako oihartzunaren intentsitatean oinarritzen den bitartean, eDNAren analisiak espezie baten DNA-partikulen kontzentrazioa neurtzen du uretan. Bi seinaleak perfektuak ez badira ere, biek dute korrelazio positiboa benetako biomasarekin: zenbat eta arrain gehiago egon, orduan eta handiagoa izango da oihartzun akustikoa eta orduan eta handiagoa detektatutako DNA kantitatea.
Gakoa da ez dutela gauza bera, ezta modu berean ere, jasotzen; eta, hain zuzen ere, horixe da iturri osagarri gisa duten potentziala.
Eredu bateratu bat piezak lotzeko
Azterketa honetan sei urtez (2018-2023) JUVENA kanpainan jasotako datuak erabili genituen. Datu horien artean zeuden protokolo estandarren arabera prozesatutako 196 transektu akustiko eta PCR digitalaren bidez aztertutako 255 ur-lagin. Teknika horrek aukera eman zuen ur-litro bakoitzeko antxoaren DNA-kopia kopurua modu absolutuan kuantifikatzeko.
Bi datu-iturriak bereiz aztertu beharrean, eredu bayestar bateratu bat garatu genuen, zeinak onartzen baitu bai seinale akustikoa bai eDNAren kontzentrazioa aldagai latente komun baten mende daudela: antxoaren benetako biomasa. Ikuspegi horrek aukera ematen du:
- izaera eta egitura oso desberdineko datuak integratzeko;
- iturri bakoitzaren berezko aldakortasuna eta ziurgabetasuna kontuan hartzeko, eta balizko alborapenak zuzentzeko;
- bi ebidentzia-lerroak uztartuta biomasaren espazio-patroiak estimatzeko.
Ikuspegi honen helburua ez da akustika ordezkatzea, baizik eta eDNA harekin batera lanean jartzea, ikuspegi estatistiko eta ekologikotik modu koherentean.
Zer ekarpen egiten du eDNAk akustikarekin batera erabiltzen denean?
Lortutako estimazio bateratuak koherenteak dira Bizkaiko golkoan antxoaren banaketa espazialari buruz aurretik zegoen ezagutzarekin; banaketa hori batez ere plataforma kontinentalean kontzentratzen da. Hala ere, eDNAk banaketa espazial zertxobait zabalagoa iradokitzen du; horrek adierazten du detektagarritasuna indartzeko balio dezakeela, eta, aldi berean, indize akustikoen kalitate-kontrolerako elementu izan daitekeela.
Etorkizunera begira
Ondorio nagusia argia da: behar bezala integratuta, eDNAk ziurgabetasunak murrizten, absentzia faltsuak detektatzen eta stocken espazio-banaketari buruz dugun ulermena aberasten lagun dezake. Ikuspegi hori guztiz bat dator ICESen eta Europako Batzordearen egungo gomendioekin; izan ere, erakunde horiek sustatzen dute ebaluazio-kanpainen diseinua optimizatuko duten, kostuak murriztuko dituzten eta laginketen inpaktua minimizatuko duten metodo berritzaileen garapena.
Hala ere, azterketak erronka garrantzitsuak ere agerian uzten ditu. eDNA kasu askotan modu oportunistan lagintzen denez, haren laginketa-ahalegina txikiagoa eta irregularragoa izaten da akustikoarena baino, eta horrek mugatu egiten du haren espazio-bereizmena. Lan honetan hainbat urtetako datuak agregatu behar izan ziren estaldura nahikoa lortzeko, eta horrek ezinezkoa egiten du urtez urteko aldakortasuna aztertzea; arrantza-kudeaketan, ordea, funtsezko alderdia da hori. Horregatik, azterketa hau kontzeptu-proba gisa ulertu behar da, eta ez stocken urteko ebaluazioan zuzenean txertatzeko prest dagoen produktu gisa.
Hori esanda, eDNAren balioa ez datza soilik informazio-geruza osagarri gisa erabiltzean, baizik eta, modu progresiboan, laginketa tradizionalaren osagai batzuk optimizatzen eta, etorkizunean, neurri batean ordezkatzen laguntzeko duen potentzialean. Laginketa-diseinu sistematikoago eta koordinatuagoekin, eDNAk behar den ahalegin akustikoa murrizten, kanpainen espazio-eraginkortasuna hobetzen eta estimazioen sendotasuna indartzen lagun dezake, bereziki baliabide mugatuak dauden testuinguruetan.
Ildo horretan, AZTIn dagoeneko hasi gara hurrengo urratsa ematen. 2024tik aurrera, JUVENA kanpainako eDNA laginketa estazio hidrografiko finkoekin lerrokatzen ari da. Horrek aukera ematen du urteko analisi xeheagoak egiteko eta eDNA arrantza-ebaluazioan gero eta modu operatiboagoan integratzeko. Aurrerapen hori giltzarria da epe labur eta ertainean ebaluatzeko zenbateraino lagun dezakeen eDNAk kanpaina akustiko intentsiboekiko mendekotasuna murrizten, arrantza-kudeaketarako informazioaren kalitatea mantenduz, edo are hobetuz.
—
Lan hau eskualdeko, estatu mailako eta Europako erakundeen kofinantzaketari esker egin ahal izan da. JUVENA kanpaina Eusko Jaurlaritzak finantzatzen du, Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailaren eta Nekazaritza, Arrantza eta Elikagai Politikako Sailburuordetzaren (Arrantza eta Akuikultura Zuzendaritza) bidez, baita Espainiako Ozeanografia Institutuak eta Espainiako Gobernuko Arrantza Idazkaritza Nagusiak ere. Horrez gain, ikerketa honek Europar Batasunaren Horizonte 2020 programaren finantzaketa jaso du OBAMA-NEXT (101081642 dirulaguntza-akordioa) eta BIOcean5D (101059915 dirulaguntza-akordioa) proiektuen bidez, eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren laguntza ere izan du, Cristina Claverri emandako doktorego aurreko dirulaguntza baten bidez.
- Artikulu zientifikoa: Claver, C., Sobradillo, B., Mendibil, I., Canals, O., Boyra, G., Ibaibarriaga, L., Kelly, R. P., & Rodríguez-Ezpeleta, N. (2026). Integrating eDNA and acoustic-trawl data to provide small pelagic biomass estimates for fish stock assessment. ICES Journal of Marine Science, 83(2), fsag005. https://doi.org/10.1093/icesjms/fsag005
