Edukien aurkibidea
Argazkia: David Itano, ©ISSF-rentzat
Azken urteotan, Atlantiko ozeanoko atun-espezie nagusien stocken egoerak hobera egin du. Hala ere, ustekabean harrapatzen diren espezie kalteberagoen egoerak —hala nola marrazoena— okertzeko zantzuak erakusten ditu, eta horrek arrantza atuneroaren jasangarritasuna arriskuan jartzen du eskualdean. Aldi berean, ICCAT (Atlantikoko Atunaren Kontserbaziorako Nazioarteko Batzordea) gero eta ahalegin handiagoak egiten ari da nazioarteko politika eta konpromisoekin bat egiteko. Horiek arrantza kudeaketa ikuspegi ekosistemiko batetik egiteko beharrezkoak diren tresna integratuak garatzea eskatzen dute, hau da, Ecosystem Approach to Fisheries Management delakoa aplikatzea.
AZTI zentro teknologikoan, itsas ikerketan eta elikaduran espezializatuta, eredu ekosistemiko baten garapenean ari gara lanean. Eredu horrek Atlantiko tropikaleko ekosistemaren egitura eta funtzionamenduari buruzko ezagutza berriak emango ditu, eta bertan aztertuko du arrantza-jarduerak eta beste presio batzuek —hala nola ingurumen-aldakortasunak edo klima-aldaketak— duten eragina.
Zehazki, Ecopath with Ecosim (EwE) eredua garatzen ari gara, ekosistemen modelizaziorako software bat. Tresna honek itsas ingurunea osagai biotiko guztiekin simulatzen du, hau da, ekosistema bateko elementu bizidun guztiekin: ekoizle primarioetatik hasi eta goi-mailako harraparietaraino, hala nola marrazoak eta zetazeoak. Horrez gain, interes komertzialeko espezieak ere barne hartzen ditu —Atlantiko tropikaleko atunak (hegats horikoa, patudoa eta listatua) edo marlina, besteak beste—, eta baita eremuan jarduten duten arrantza-flota nagusiak ere.
Lan honek ikerketa-eremuan dauden espezieen informazio biologiko ugari biltzea eta ereduan integratzea eskatzen du, bai eta arrantza-datuak ere: espezie komertzialen eta ez-komertzialen harrapaketak (adibidez, espezie kalteberen bazterketak).
Ecopath tresnak ekosistemaren eta espezieen arteko interakzioen “argazki” estatiko bat eskaintzen du. Horri esker, ekosistemaren egitura eta funtzionamendua karakterizatu ahal izan ditugu aldi jakin batean (kasu honetan, 2000 eta 2003 artean), eta, aldi berean, ekosistemaren egoerari eta izan ditzakeen inpaktuei buruzko informazioa ematen duten adierazle ekologikoak lortu.
Gaur egun, Ecosim eredu dinamiko tenporala garatzen ari gara. Eredu honek denboran zehar biomasa-aldaketak, ingurumen-efektuak eta egitura trofikoa simulatzen ditu. Horri esker, eredua espezieen biomasa eta harrapaketen serie historikoetara (2003-2022) egokitu dezakegu, eta ekosistemaren bilakaera historikoa aztertu, arrantza-flotaren eta ingurumenaren (kasu honetan, tenperatura eta ekoizpen primarioa) bilakaera kontuan hartuta.
Eredu dinamiko honek etorkizuneko simulazioak egiteko aukera emango du, arrantza- eta klima-aldaketa-eszenatoki desberdinen pean ekosisteman gerta daitezkeen aldaketak aztertuz. Horrela, Atlantiko tropikalean etorkizunean gerta daitezkeen egoera posibleei aurrea hartu ahal izango diegu. Hau bereziki garrantzitsua da azterketa-eremuan, izan ere, oso dinamikoa da bai ozeanografiari dagokionez bai arrantzari dagokionez.
Adibidez, Europako atun-floten arrantza-ahalegina Atlantikoan beste ozeano batzuetara mugitzen ari den bitartean, baliteke beste potentzia arrantzale batzuk eskualdean agertzea. Testuinguru globalean (esaterako, klima-aldaketaren eraginekin), oraindik ezezagunak dira horrek Atlantiko tropikaleko atun-populazioetan eta haien ekosisteman izan ditzakeen ondorioak.
Azken batean, mota honetako tresnak oso baliagarriak dira itsas ingurunea hobeto ulertzeko, arrantza-baliabideen eta ekosistemaren erabilera jasangarria bermatzeko, eta, horrela, arrantza-kudeaketan ikuspegi ekosistemikoa aplikatzeko bidean aurrera egiteko.
—
Artikulu hau jatorriz Ruta Pesquera aldizkariaren urtarrileko zenbakian argitaratu zen.
—
Lan hau doktorego-proiektu baten barruan garatzen ari da, Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailaren IKERTALENT 2022 programak finantzatuta, eta BIOcean5D Europako proiektuaren barruan kokatzen da (Horizon programaren bidez finantzatua).
