OCEAN NEXUS

Testuingurua

Klima-aldaketa ozeanoan aldaketa bortitzak eta ez-linealak gertatzeko probabilitatea handitzen ari da, eta, aldi berean, muturreko fenomenoak areagotzen ari da, hala nola itsasoko bero-boladak. Atlantikoko Iraulketa Zirkulazio Meridionalaren (AMOC) balizko kolapsoak, Ipar Atlantikoko Giro Subpolarraren moteltzeak edo ozeanoko muturreko tenperaturen iraupenak kateko ondorioak eragin ditzakete itsas ekosistemetan, ekosistema-zerbitzuetan eta horien mende dauden gizarteetan.

Prozesu horiek ulertzea bereziki konplexua da, erantzunak espazio- eta denbora-eskala desberdinetan gertatzen direlako, eta ozeanoaren sistema fisiko eta kimikotik ekosistemetara eta, ondoren, gizarte- eta ekonomia-sistemetara heda daitezkeelako.

OceanNexusek behar horri ikuspegi integratu baten bidez erantzuten dio, klima-, ekologia- eta gizarte-modelizazioa uztartuz, aldaketa horiek eta haien ondorioak hobeto ulertu eta aurreikusteko. Proiektuak ezaugarri desberdinak dituzten Europako bost eremu aztertuko ditu: Ipar Atlantikoa, Baltikoa, Bizkaiko golkoa, Mediterraneoaren ipar-mendebaldea eta Ebroko deltaren plataforma.

Helburuak

OceanNexusen helburu nagusia da ozeanoan eta itsas ekosistemetan epe labur, ertain eta luzera gerta daitezkeen aldaketak eta horien gizarte-ondorioak hobeto ulertzea eta aurreikusteko gaitasuna handitzea, muturreko klima-aldakortasunaren aurrean, balizko inflexio-puntuak (tipping points) barne.

Horretarako, proiektuak honako hauek proposatzen ditu:

• Ozeanoan etorkizunean gerta daitezkeen aldaketen proiekzio zehatzak garatzea, bereizmen handiko Lurraren sistemaren eredu aurreratuen bidez; bereziki, AMOCen balizko trantsizioa, Giro Subpolarraren moteltzea eta itsasoko bero-bolada iraunkorrak aztertuz.
• Klima-proiekzioen eskualdekatzea hobetzea eta ozeanoko zurrunbiloek muturreko fenomenoetan eta inflexio-puntuetan duten zeregina aztertzea.
• Tresna estatistiko berriak garatzea, emisio-agertoki desberdinetan AMOCen aldaketa kritikoak gertatzeko probabilitatea eta horien inpaktuak zenbatesteko, eta denbora-horizonte desberdinetarako funtzionamendu-eremu seguruak ezartzeko.
• Klima-, ekologia- eta gizarte-sistemen baterako erantzuna aurreikustea Europako bost kasu-azterketetan.
• Itsas ekosistemak modelizatzea, hainbat eredu ekologiko klima-agertokiekin eta lehendik dauden behaketa-programetatik datozen funtsezko klima- eta ozeano-aldagaiekin uztartuz.
• Trantsizio kritikoak, aldaketa bortitzak edo itsas ekosistemen kolapsoak eragin ditzaketen baldintzak identifikatzea, eta ondorio horiek sistema fisiko eta kimikotik sistema ekologiko eta sozialetara nola hedatzen diren kuantifikatzea.
• Kudeaketa moldagarri eta prebentiborako printzipioak eta tresnak garatzea, arduradun politikoei, kudeatzaileei eta planifikatzaileei itsas sistema sozioekologikoetan etorkizunean gerta daitezkeen erregimen-aldaketei aurre egiten laguntzeko.

AZTIren rola

AZTIk ozeanoaren berotzearekin lotutako Bizkaiko golkoko hiru sistemetako inflexio-puntuak aztertuko ditu proiektuan:

1. Ekoizpen primarioaren bifurkazioa: berotzeak eragindako ozeanoaren estratifikazioak maila trofikoetako biomasaren murrizketa areagotu dezake, behetik gorako kontrolaren bidez. Horrek ozeanoek karbonoaren ponpa biologikoaren bidez klima erregulatzeko duten gaitasuna murriztu dezake. Bizkaiko golkoan, ekoizpen primarioari buruz behatutako joerek eta proiekzioek ziurgabetasun handia izaten jarraitzen dute, ozeanoaren estratifikazio handiagoarekin lotutako bifurkazio-bide posibleak direla eta: udaberrian estratifikazioa handitzeak ekoizpen primarioa murriztea ekar dezake; neguan nahasketa handiagoa izateak, berriz, ekoizpen primarioa handitzea.
2. Biodibertsitatearen tropikalizazioa: ozeanoaren berotze-testuinguruan itsas espezieen berrantolaketa baldintzatzen duten prozesu ekologikoak identifikatzea —bereziki, ur epeletako espezieen hazkundea edo ur hotzetako espezieen murrizketa, hau da, tropikalizazioa— funtsezkoa da klima-aldaketara egokitzeko. Izan ere, oraindik ezezagunak diren atalase jakin batzuk gainditzean, espezie-aberastasuna bat-batean murriztea eragin dezake.
3. Itsas baliabideen alternantzia: arrantza-eremu jakin batzuetan merkataritza-intereseko arrain-espezieen ugaritasunean gertatzen den alternantzia; esaterako, antxoaren eta sardinaren populazioek mundu osoan izaten dituzten gorabeherak. Bizkaiko golkoan espezie horien gorabehera handiak zerk eragiten dituen ez dago argi, eta faktore horiek ezagutzea interes handikoa da populazio horiek kudeatzeko.

Espero diren emaitzak

OceanNexusek esparru integratu bat sortuko du, inflexio-puntuak eta muturreko klima-gertaerak ozeanoaren, itsas ekosistemen eta gizartearen arteko loturan nola heda daitezkeen aztertzeko.

Proiektuak bereizmen handiko klima-proiekzioak, itsas ekosistemen ereduak, arriskuen ebaluazio integratuak eta estatistika- zein adimen artifizialeko tresna berriak garatuko ditu, bai ozeanoan bai gizarte-sistemetan aldaketa kritikoen seinale goiztiarrak identifikatzeko.

Bost kasu-azterketek aukera emango dute erantzun fisikoak, ekologikoak eta sozialak emisio-agertoki eta denbora-horizonte desberdinetan alderatzeko, baita kalteberatasunak, kateko arriskuak eta funtzionamendu-eremu seguru posibleak identifikatzeko ere.

OceanNexusek erabakiak hartzen laguntzeko adierazleak ere eskainiko ditu, eta Funtsezko Klima Aldagaien (ECV) eta Funtsezko Ozeano Aldagaien (EOV) jarraipena hobetzen lagunduko du.

Espero den inpaktua

OceanNexusek Europako ozeano- eta kostalde-sistema erresilienteagoak, moldagarriagoak eta jasangarriagoak garatzen lagundu nahi du, klima-inflexioko puntuei buruzko ezagutza zientifikoa plangintzarako eta kudeaketarako informazio erabilgarri bihurtuz.

Arduradun politikoek eta beste eragile batzuek zientziaren eta politikaren arteko panelen bidez parte hartzeak aukera emango du egokitzapen-estrategiak, gobernantza-ereduak eta prebentziozko kudeaketa-neurriak elkarrekin diseinatzeko, kalteberatasunak murrizteko eta ekosistema-zerbitzuak babesteko.

Emaitzak nazioarteko ebaluazio eta prozesu zientifikoetan laguntzeko diseinatuta daude, hala nola IPCCn, IPBESen eta Klima Aldaketari buruzko Nazio Batuen Esparru Hitzarmenean (UNFCCC), eta, halaber, zientzia irekia eta gizarte-ikaskuntza indartzeko.

Horrez gain, proiektuak Garapen Jasangarrirako 13. Helburuari (Klimaren aldeko ekintza) eta 14. Helburuari (Itsaspeko bizitza), EBren Klima Aldaketara Egokitzeko Misioari, Europako Itun Berdeari, EBren Klima Aldaketara Egokitzeko Estrategiari eta ekonomia urdin jasangarriaren helburuei lagunduko die.

Parte hartzaileak

University of Copenhagen – UCPH – Koordintzailea (DK); Utrecht University – UU (NL); University of Leicester – ULei (UK); Aarhus University – AU (DK); Technical University of Denmark – DTU (DK); Agencia Estatal Consejo Superior de Investigaciones Científicas – CSIC (ES); Fundación AZTI – AZTI Foundation – AZTI (ES); Plymouth Marine Laboratory – PML (UK); National Oceanography Centre – NOC (UK); Consiglio Nazionale delle Ricerche – CNR (IT); Ecopath International Initiative – EII (ES)

Finantzaketa