Edukien aurkibidea
Euskadiko ozeanografia operatiboko ikerketarako azpiegitura den EuskOOS-RI (Euskadiko Oceanografia Operatiboko Ikerketa Azpiegitura) erreferentea da kostaldeko itsas ekosistemak monitorizatu eta kudeatzeko. Diziplina anitzeko eta plataforma anitzeko sistema da, Bizkaiko Golkoko euskal kostaldean itsas ingurunea behatu, monitorizatu eta modelizatzeko gaitasunak integratu, koordinatu eta indartzeko sortua. Datu fidagarriak ematea funtsezkoa da ikerketarako, kudeaketarako eta itsas arloko erabaki estrategikoak hartzeko.
EuskOOS-RI ikerketa-azpiegiturak, lehenik eta behin, EuskOOS Oceanografia Operatiboko sistemaren gaitasun guztiak biltzen ditu (Euskalmetek eta AZTIk operatua), eta behaketa-plataformen sare aurreratu batekin osatzen da —buia meteo-ozeanikoak, maiztasun handiko radar sistemak, kostaldeko estazioak, mareografoak, kostaldeko bideometriaren sistemak eta gliderak—. Plataformek datuak ematen dituzte eta bereizmen handiko iragarpen-tresnak elikatzen dituzte, itsas kudeaketa eta ikerketa hobetzeko.
Gainera, POA osagaia (Pasaia Ocean Autonomy) da EuskOOS-RIren elementurik berritzaileenetako bat. Pasaian, AZTIk Espainian aitzindaria den azpiegitura bat operatzen du itsas ibilgailu autonomoak (MAS) —gliderak, itsas droneak (Itsasdrone) eta Ranger 6.0 bezalako USVak— zabaltzeko eta kudeatzeko. Gailu horiek bereizmen handiko datuak lortzeko gai dira, eta sarbide zaileko eremuetan ere lan egin dezakete, kanpaina ozeanografiko tradizionalen aldean kostuak eta arriskuak murriztuz. POAri esker, Euskadi nodo estrategiko gisa kokatzen da itsas behaketako teknologia emergenteetan, kostaldeko ingurunearen kudeaketa jasangarrian eta klima-aldaketa, ekonomia urdina edo itsas ekosistemen erresilientzia bezalako erronken aurrean eskualdeko erantzunean.
EuskOOS-RIren operazio-zentroa Pasaiako portuan dago (PasaiaPort, Gipuzkoa), eta han dauka plataforma ozeanografikoak zabaltzeko eta mantentzeko oinarrizko azpiegitura portuarra. Ingurune logistiko horri esker, euskal kostalde osoan eta Bizkaiko golkoan zehar goi-teknologiako behaketa-sare bat eraginkortasunez operatu daiteke; eta, aldi berean, aholkularitza zientifikoko zerbitzuak eta laguntza teknikoa eskaini daitezke landa-kanpainetan, sentsoreen integrazioan edo ereduen balidazioan, ikerketa-zentroen, administrazioen eta sektore pribatuaren arteko lankidetza bultzatuz.
EuskOOS-RIn operatzen diren plataformen artean daude:
Estazio meteorologikoak eta kostaldekoak, mareografoak eta buia instrumentatuak.
Maiztasun handiko radarrak eta kostaldeko bideometriako estazioak.
Urruneko operazioko ibilgailuak (ROV), gainazaleko ibilgailu autonomoak (ASV) eta urpeko ibilgailu autonomoak (AUV), baita itsas hondoetarako Lander motako plataforma autonomoak ere.
Instrumentazio ozeanografikoa (zunda multiparametrikoak, korronte-neurgailuak, profilarriak, etab.).
EuskOOS-RIren zutabeetako bat datuen sarbide irekiarekiko konpromisoa da. Plataformak komunitate zientifikoari, teknikoari eta hezitzaileari denbora errealeko informazioa eta balioztatutako serie historikoak eskaintzen dizkio, hainbat aplikaziotan erabiltzeko aukera emanez:
Uraren kalitatearen eta kostaldeko dinamikaren azterketak.
Arrisku naturalen eta muturreko gertaeren iragarpena.
Ingurumen-politikak eta klima-egokitzapenerako estrategiak diseinatzea.
Itsas dibulgazio eta hezkuntza zientifikoa.
Irisgarritasun horri esker, EuskOOS-RI tresna funtsezkoa da ikertzaileentzat, ingurumen-kudeaketako arduradunentzat, itsas baliabideen kudeaketarako eta itsas arloko profesionalentzat.
EuskOOS-RI, halaber, ebegi superbehategiaren osagaietako bat da: AZTIk eta bere kolaboratzaileek Bizkaiko Golkoko hego-ekialdean egiten dituzten itsas ingurunearekiko diziplina anitzeko behaketa-ahalegin guztiak integratzea du helburu.
Sare interoperable hau Europako sistemei lotuta dago —Copernicus, EMODnet, EuroGOOS eta JERICO-RI—, datuen truke arina ahalbidetuz eta nazioarteko lankidetza zientifikoa sustatuz.
La operativa de EuskOOS-RI está respaldada por un equipo técnico y científico altamente especializado. Su trabajo conjunto garantiza la calidad y utilidad de los datos recogidos, además de fomentar la innovación en métodos de observación y análisis marino:
Iragarpen-gaitasuna EuskOOS-RIren balio erantsi nagusietako bat da. Sistemak eredu numerikoen sorta zabala erabiltzen du itsas ingurunearen dinamika simulatzeko eta hainbat egoera aurreratzeko:
3D eredu hidrodinamikoak (ROMS, MOHID, DELFT3D): korronteak, tenperatura, gazitasuna edo kutsatzaileen garraioa berreraikitzeko.
Olatuei buruzko ereduak (WAM, SWAN): olatuen altuera, norabidea eta energia simulatzen dituzte ur sakonetan zein kostaldean.
Eredu morfodinamikoak (XBEACH): muturreko gertaeren aurrean hondartzen, dunen eta itsas hondoen bilakaera aztertzen dute.
Horrez gain, postprozesuko tresna lagrangiarrak integratzen dira partikulak (adibidez, noraezean dabiltzan objektuak, arrautzak eta larbak, mikroalgak, kutsatzaileak edo mikroplastikoak) non barrena mugitzen diren simulatzeko; horrela, konektibitate fisiko eta ekologikoa edo ur-masen noraeza zehaztasun handiagoz azter daitezke.
Itsas ingurunearen digitalizazioa ere EuskOOS-RIren indarguneetako bat da. Ozeanoaren biki digitalen bidez, euskal kostaldearen kopia birtualak eraiki daitezke, behaketa errealak eta modelizazio aurreratua uztartuz. Horri esker:
Klima-aldaketaren inpaktuak ebaluatu.
Etorkizuneko itsas eszenarioak simulatu.
Kostaldearen kudeaketa jasangarrirako naturan oinarritutako irtenbideak diseinatu.
Tresna hauek datuen kudeaketa eta bistaratze plataforma irekiekin osatzen dira; horien bidez, informazioa modu intuitiboan deskargatu, aztertu eta partekatu daiteke.
EuskOOS-RI estrategikoki txertatzen da Euskadiko politika publikoetan eta lankidetza instituzionaleko esparruetan. Euskalmet, IHOBE, NaturKlima, EHU, KOSTARISK eta euskal zientzia eta teknologiako sistemako beste hainbat eragilerekin lankidetza aktiboa dauka.
Testuinguru horretan, laguntza tekniko eta zientifikoa eskaintzen du honakoetan:
Alerta goiztiarreko sistemak eta muturreko gertaera meteorologikoen iragarpena.
Babes zibileko planak eta arrisku naturalen prebentzioa.
Ingurumen- eta klima-politiken diseinua eta jarraipena.
Nazioartean, Europako sareetan integratuta egoteak euskal itsas zientziaren proiekzio globala indartzen du, eta itsas inguruneak planteatzen dituen erronkei aurre egiteko soluzio partekatuak garatzen laguntzen du.
Azkenik, EuskOOS-RIk berrikuntza soziala eta ekonomia urdina ere bultzatzen ditu, zientziaren, herritarren, enpresen eta instituzioen arteko elkarrizketa sustatuz, itsas kudeaketa inklusibo eta arduratsua helburu.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saileko Larrialdiei Aurre Egiteko eta Meteorologiako Zuzendaritzak finantzatzen du EuskOOS Oceanografia Operatiboko sistemaren kostaldeko behaketa-sarea. Bestalde, “Oarsoaldean ekonomia urdina garatzeko hub teknologiko eta industriala” proiektu eraldatzaileak (2022-2024) —Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura Politiketako Sailburuordetzak finantzatua, Berpiztu funtsen bidez— itsas behaketako zerbitzu berritzaileak garatzea ahalbidetu du, lankidetza publiko-pribatua sustatuz.
Horrez gain, EuskOOS-RIren ezarpena indartu egin da Gipuzkoako Foru Aldundiko Sustapen Ekonomikoko eta Proiektu Estrategikoetako Departamentuaren finantza-laguntzari esker, 2025eko Gipuzkoako Zientzia, Teknologia eta Berrikuntza Sareari laguntzeko Programaren baitan. Finantzaketa horri esker, azpiegitura teknologia eta ekipamendu aurreratuekin hornitu da, Pasaiako portutik itsas behaketa eta iragarpena egiteko gaitasuna sendotzeko, honako inbertsio-proiektuetan: “Urpeko Ibilgailu Autonomoa (glider) behaketa ozeanografiko multidiziplinarrak egiteko” (2023ko deialdia) eta “EuskOOS-RI kostaldeko behaketarako ikerketa-azpiegiturarako sistema aurreratuak Pasaian” (2025eko deialdia
